A extensa normativa existente en materia de prevención de riscos laborais non se ten traducido nun cumprimento estrito da mesma por parte dun importante número de empresas, limitándose en moitos dos casos a cumprimentos formais e meramente burocráticos que, desgraciadamente non se traducen nunha mellora substancial das condicións de seguridade nos lugares de traballo.

Na situación actual, moitísimos accidentes (xeralmente leves), así como moitas enfermidades profesionais, son ocultados polo sistema non declarándose ou ben desviándose cara a sanidade pública, como se corresponderan a unha continxencia común. Non está de máis logo lembrar aquí algúns conceptos e informacións claves para que calquera traballador/a saiba como actuar ante un accidente laboral.

Que se considera accidente de traballo?

• Os acontecidos a consecuencia das tarefas que, aínda sendo distintas ás da súa categoría profesional, executa o/a traballador/a tanto en cumprimento das ordes recibidas, como aquelas executadas espontaneamente en interese do bo funcionamento da empresa.
• As enfermidades ou doenzas contraídas polo/a traballador/a, que se poida probar que son consecuencia directa dun accidente laboral.
• Enfermidades ou doenzas padecidas con anterioridade polo/a traballador/a que se agraven como consecuencia do accidente (apartado f. Art 115 L.G.S.S.)
• As complicacións que agraven o accidente de traballo: infartos, crises de ansiedade, estrés, etc.
• As consecuencias do accidente que resulten modificadas na súa natureza, duración, gravidade ou terminación por enfermidades intercorrentes.
• Os acaecidos por imprudencia profesional, sempre e cando esta non alcance a cualificación de temeraria.
• A concorrencia da culpabilidade civil ou criminal dun empresario/, dun compañeiro/a de traballo do accidentado/a ou dun terceiro/a, salvo que non garde relación algunha co traballo.
• Os chamados in itínere, que son os que sofre un traballador/a ao ir ou voltar do lugar de traballo.
• Se considerarán accidentes de traballo aqueles acaecidos no lugar de traballo, ao ter “Juris Tamtum”, salvo proba en contrario.

Non se consideran accidentes de traballo

• Aqueles que sexan debidos a causas non relacionadas co traballo.
• Aqueles que sexan debidos a dolo ou imprudencia do/a traballador/a accidentado/a.

Moitas das lesións que padecen os/as traballadores/as como consecuencia da súa actividade laboral débense á exposición á turnicidade, riscos psicosociais do entorno de traballo, movementos repetitivos, sobreesforzos, ritmos de produción, excesos de ruídos, contacto con produtos alerxénicos, etc. O non recoñecemento destas e outras lesións ou enfermidades como de orixe laboral, remata xerando graves e importantes consecuencias tanto para a xestión preventiva das empresas como para a seguridade e a saúde dos seus traballadores/as, prolongándose no tempo as situacións de exposición a os elementos de risco que os xeran por non estar estes axeitadamente identificados.

Que facer en caso de accidente laboral?

Comunicar o accidente aos delegados/as de prevención e aos servizos médicos da empresa. No caso de non ter a empresa estes servizos dirixirse aos servizos médicos da Mutua que corresponda. Se a gravidade das lesións aconsellan unha atención médica urxente, trasladar inmediatamente ao traballador/a ao centro médico máis achegado ao lugar do accidente.

En todos os casos a empresa ten a obriga de comunicar á Mutua o accidente laboral e entregar ao traballador/a accidentado/a ou a quen o represente e acompañe -en función do seu estado-, o volante de asistencia sanitaria. Asemade a empresa deberá encher o parte de accidente para entregar na Mutua, debidamente cumprimentado cos datos do/a traballador/a e os da empresa, e coa información de cando e como sucedeu o accidente. No caso que pola urxencia da atención non dese tempo a cumplimentalo, o parte será remitido pola empresa á Mutua nun prazo máximo de cinco días. En ningún caso o volante de solicitude de asistencia sanitaria substitúe ao imprescindible parte de accidente que a Mutua vai esixir para considerar o accidente como laboral. Se a empresa se negara a proporcionar ao traballador/a o parte de asistencia, este co asesoramento e apoio sindical necesario deberá denuncialo ante á Inspección de Traballo.

Se o/a accidentado/a non causa baixa laboral por incapacidade temporal (IT), tras recibir a asistencia médica correspondente poderá reincorporarse ao seu lugar de traballo, sen ter dereito a percibir prestación económica por parte da Mutua. Se o traballador non estivera de acordo co ditame do médico/a da Mutua, este poderá asistir ao seu médico de atención primaria quen determinará se procede a baixa médica por causa de accidente laboral. Se esta é concedida deberase presentar ante o INSS a correspondente solicitude de determinación de continxencia profesional co gallo de promover o recoñecemento da mesma por parte da Seguridade Social.

Se o/a traballador/a accidentado/a causara baixa laboral, a Mutua proporcionaralle dous exemplares do parte médico de baixa que consta de tres copias, o orixinal para a Mutua, unha copia para o/a traballador/a e outra para a empresa. O preceptivo parte de accidente o fará a empresa. Neste caso a Mutua será a entidade encargada de xestionar o tratamento médico e a rehabilitación correspondente se esta fose necesaria.

Se o/a traballador/a se recupera completamente das súas doenzas, a Mutua emitirá un parte médico de alta e o/a traballador/a deberá incorporarse ao seu posto de traballo.

Se o/a traballador/a non se recuperara totalmente, a Mutua deberá remitir o seu expediente médico ao INSS para que a Equipa de Valoración de Incapacidades (EVI) proceda a ditaminar sobre o recoñecemento ou non dunha incapacidade permanente (IP) e sobre o grao da mesma: parcial, total, absoluta ou de gran invalidez. No caso que o/a traballador/a estivera disconforme coa desestimación da súa IP ou do grao atribuido á mesma, poderá realizar unha reclamación previa ante a correspondente Dirección Provincial do INSS e posteriormente presentar unha demanda ante o Xulgado do Social.

Nunha incapacidad temporal (IT) por continxencia común, os primeiros catro días de prestación económica corren a cargo do/a traballador/a. Do 4º día ao día 16 a cargo do/a empresario/a, e do día 16 de baixa médica en adiante, a cargo do sistema público, sendo a partires  deste día cando a Mutua pode realizar as revisións do estado de saúde do/a traballador/a en situación de IT, entendidas estas como verificacións destinadas a determinar a pertinencia ou non da súa alta médica.

A incomparecencia ou negativa inxustificada do/a traballador/a a acudir a algunha cita de recoñecemento realizada pola Mutua (a partires do día 16 nas continxencias comúns e dende o 1º día nas continxencias profesionais) ou dos médicos adscritos ao INSS, poderá conlevar a extinción do dereito do/a traballador/a ao subsidio económico.

Aínda que non existe unha definición ou acoutamento do que se considera negativa inxustificada, pódese entender que esta quedaría acredita pola incapacidade física do/a traballador/a para asistir á cita, sempre que esta estea convintemente acreditada co xustificante dun médico/a cualificado. En todo caso para que exista incomparecencia deberá existir unha cita do/a traballador/a co seu correspondente soporte documental.

O/a traballador/a pode esixir á Mutua que sufrague o custo de desprazamento por medio de transporte público para asistir ás citas de revisión médica, xa que nestes casos a propia normativa reguladora inclúe estes custos de desprazamento como custos propios dos controles médicos de comprobación da IT.

Obrigas da empresa

Dentro dos cinco primeiros días hábiles de cada mes, as empresas están obrigadas a cumprimentar por internet mediante o sistema Delta@, a relación dos incidentes e accidentes acontecidos sen baixa médica, a través da páxina do Ministerio de Traballo:  www.delta.mtas.es. Esta información impresa pode ser solicitada polos/as delegados/as de prevención. A non presentación pola empresa deste informe (algo demasiado frecuente) perante a Autoridade Laboral constitúe unha infracción leve que podería ser sancionada con ata 2.045€.

No caso de accidentes laborais con baixa, a empresa está obrigada a presentar o parte de accidente de traballo nun prazo máximo de cinco días dende a data do accidente. A non presentación do mesmo constitúe unha infracción grave que poderá ser sancionada cunha multa entre 1.502,53€ e 40.985€. Nos casos de accidente grave, moi grave, mortal, ou que afecte a catro ou máis traballadores/as, a empresa deberá comunicar o accidente á Autoridade Laboral da provincia na que aconteceu o accidente e/ou Inspección de Traballo nun prazo máximo de 24 horas(1). Desta comunicación están exentos os accidentes in itínere.

(1)                Nas Comunidades Autónomas nas que existe un protocolo de colaboración para accidentes, graves, moi graves ou mortais, entre a Autoridade Laboral e a Fiscalía, cunha chamada ao 061 ou ao 112, actívase inmediatamente dito protocolo que garanta a inmediata investigación do accidente e a persoación da Fiscalía no mesmo.

En todos os casos a empresa comunicará aos delegados/as sindicais e/ou membros do Comité de Seguridade e Saúde (CSS) calqueira tipo de accidente que se teña producido, co gallo de que estes poidan participar na investigación do accidente, participar e colaborar na implantación de medidas preventivas correctoras e participar no necesario proceso de revisión da Avaliación de riscos.

A infradeclaración de accidentes.

Na actualidade, debido por unha parte á crise económica e por outra a unha reforma laboral brutal que eliminou gran parte dos dereitos laborais dos traballadores provocando situacións de extrema indefensión, estanse a producir unha gran cantidade de accidentes laborais que non son declarados polas empresas, ou cando son declarados estes vense rebaixados na súa cualificación, determinando como leves moitos accidentes que son graves, ou declarando como incidentes  accidentes que son leves.

O exercicio cada vez máis extendido destas prácticas, aínda que supostamente rendibles para as empresas e os gobernos que as empregan por razóns económicas ou políticas, en realidade impiden contabilizar axeitadamente o número de accidentes e a súa gravidade, á vez que impiden aflorar a identificación dos riscos laborais e as deficiencias de seguridade como factores determinantes e imprescindibles para a súa subsanación.

No Estado español, a cualificación da gravidade dun accidente corresponde en principio ao médico que atende ao accidentado, que debe determinar se as lesións producidas son leves, graves, moi graves ou mortais. Posteriormente a empresa responsable de encher o Parte de Accidente de Traballo debería trasladar a este a cualificación que consta no parte médico. Mais desgraciadamente son moitos os casos nos que isto non acontece así. Ben porque o facultativo da mutua de turno utilizando un criterio restritivo atribúe ás lesións do accidentado unha cualificación de gravidade menor da que recibiría en calquera outro centro médico alleo ao xogo de intereses destas entidades empresariais; ben porque a empresa do accidentado traslada ao Parte de Accidente a súa propia cualificación do mesmo, en función dos seus propios intereses, evitando así entre outras cuestións unha inmediata investigación do accidente por parte da Inspección de Traballo, co gallo de determinar as súas causas, así como as neglixencias e responsabilidades derivadas; ou ben tamén, porque as empresas implicadas, normalmente grandes empresas e multinacionais, ao dispoñer de servizos médicos e de prevención propios, aplican de xeito sistemático unha política de ocultación da sinistralidade, atendendo eles mesmos aos traballadores/as accidentados/as e/ou lesionados/as, que finalmente son tratados/as polos seus propios servizos, permitíndolles ir logo para a súa casa ou ben obrigándolles a permanecer na empresa durante a súa xornada laboral, aínda que estean sen traballar.

O certo é que tanto a infradeclaración de accidentes, como a inadecuada cualificación da gravidade dos mesmos, constitúe un problema de gran importancia e envergadura, non só en termos preventivos e laborais, senón tamén en termos sanitarios, económicos, xurídicos e sociais. É escandaloso e de todo punto inxustificado que os poderes públicos, independentemente da súa adscrición política e/ou da ideolóxica, non tomen as medidas oportunas para corrixir unha situación como esta, que a parte de extremadamente ruín e inhumana, cun custo social inaceptable, presupón en si mesma a realización dunhas prácticas ilegais e claramente delitivas.

Podes imprimir o cadro: "ACTUACIÓN EN CASO DE ACCIDENTE" no PDF adxunto.

Podes imprimir este artigo, en formato folleto, no PDF adxunto.