Financiado por:
/ Riscos emerxentes 55

Xénero e envellecemento no eido laboral: unha aproximación dende a prevención de riscos laborais

23-08-2016 - TRABALLADORES/AS MAIORES DE 55

No presente artigo pretendemos aproximarnos ás consecuencias sobre a saúde que no eido laboral ten a intersección entre xénero e envellecemento, así como esbozar algúns apuntamentos sobre as actuacións ao respecto no ámbito da prevención de riscos laborais.

No presente artigo pretendemos aproximarnos ás consecuencias sobre a saúde que no eido laboral ten a intersección entre xénero[1] e envellecemento, así como esbozar algúns apuntamentos sobre as actuacións ao respecto no ámbito da prevención de riscos laborais.

Ser muller e ser maior son variables xeradoras de discriminacións e desigualdades en todos os ámbitos da vida, tamén no laboral. Polo tanto, dende o enfoque preventivo resulta necesario analizar ambas as dúas como factores de risco cuxa confluencia pode afectar negativamente á saúde das traballadoras. De feito, as investigacións realizadas indícannos que as desigualdades de xénero increméntanse coa idade, incidindo sensiblemente na xeración de riscos para as mulleres. Algúns dos aspectos máis relevantes son:

Chegado este punto, resulta necesario sinalar que, na práctica preventiva, os riscos aos que se expoñen as mulleres no lugar de traballo seguen sendo a miúdo pouco coñecidos ou ignorados. E se combinamos o factor xénero co factor idade, multiplícase a invisibilidade das condicións reais de traballo de quen se atopan nesa intersección.

Ademais, o tipo de danos á saúde relacionados co feito de ser muller e de ser maior –que como vimos teñen que ver moitas veces con factores ergonómicos, psicosociais e tamén extralaborais– atopan moitos atrancos para seren identificados como danos derivados do traballo, xa que a cultura e o enfoque preventivo están principalmente orientados á protección dos riscos de seguridade e ás súas lesións máis visibles, isto é, aos accidentes de traballo. O falso enfoque “neutro” aplicado na seguridade e saúde no traballo -que toma ao home branco, occidental, heterosexual e de media idade como medida de todo ser humano-, subestima a magnitude dos riscos que afectan ás mulleres de máis idade, e non permite visibilizar os danos. Como resultado de todos estes sesgos, prodúcese un importante déficit de coñecementos e, polo tanto, de prácticas preventivas axeitadas.

En definitiva, falta integrar as diferentes dimensións relativas á diversidade humana -xénero, idade, etnia ou raza, identidade sexual, contexto social e cultural, etc.- na avaliación dos riscos, na aplicación das medidas preventivas e nos mecanismos de compensación, de xeito que se teñan en conta as particularidades de quen participa do mercado laboral, no caso que nos ocupa, das mulleres de maior idade[2].

No eido laboral, a intersección das variables de xénero e envellecemento debe ser tida en conta polos diferentes actores laborais, a Administración Pública e os seus Organismos competentes en materia preventiva, e os Servizos de Prevención e profesionais da prevención de riscos laborais.

Na nosa opinión, a xestión preventiva de factores de risco como o xénero e o envellecemento -e as súas interseccións- debe ser abordada de xeito holístico, actuando cando menos nos seguintes niveis:



[1] A efectos deste artigo, a categoría xénero ha de entenderse ao longo do texto na súa acepción clásica, dentro do binomio xerárquico home/muller.

[2] Por exemplo, en canto á dimensión de xénero, a súa incorporación á xestión preventiva non vai máis aló, no mellor dos casos, de contemplar as situacións de embarazo e lactancia específicas das mulleres, descoidando outros aspectos e problemas, como os xa relatados, que repercuten na súa calidade de vida e, polo tanto, na súa saúde.

[3] A interseccionalidade é a teoría sociolóxica que examina como diferentes categorías de discriminación construídas social e culturalmente (como raza, xénero, idade, relixión, nacionalidade, identidade sexual, etc.), interactúan en múltiples niveis simultáneos, contribuíndo a unha sistemática desigualdade social. Este sistema de opresión afecta así ás oportunidades económicas, políticas e sociais das persoas que se atopan nos puntos de intersección entre desigualdades concretas. Aínda que a teoría interseccional naceu no ámbito feminista como unha exploración das opresións vividas polas mulleres negras na sociedade, hoxe en día é aplicada a todo tipo de persoas e a moitas interseccións de filiacións de grupos humanos.

 

FONTES:

Álvarez Cid, V. e Padilla, A. (xuño, 2011). La PRL y el factor género. Valoración de la situación actual y tendencias de futuro. Ponencia presentada nos Cursos de Verán da UPV sobre Seguridade e Saúde Laboral. Recuperado de: http://www.osalan.euskadi.eus/s94-osa0016/es/contenidos/informacion/jt_110620_ponencias/es_jt110620/ponencias.html

Barnett, R.C. (2005). Ageism and sexism in the workplace. A double whammy for older women. Generations (29), 25-30. Recuperado de: http://www.brandeis.edu/barnett/docs/ageism.pdf

Confederación Intersindical Galega - Secretaría Confederal da Muller (2007). Guía de saúde laboral desde unha perspectiva de xénero. Recuperado de: http://www.cigsaudelaboral.org/files/documentacion_saude/10000004/843/guia%20saude%20laboral%20prespectiva%20xenero.pdf

Giménez López, D. (2002). Rescensiones: «Relación entre género y envejecimiento. Sara Arber, Jay Ginn (Coord.)». Revista del Ministerio de Trabajo y Asuntos Sociales (40), 170-173. Recuperado de: http://www.empleo.gob.es/es/publica/pub_electronicas/destacadas/revista/numeros/40/Recens07.pdf

Leyra Fatou, B. e Roldán García, E. (2013). Reflexiones feministas sobre las mujeres mayores, el envejecimiento y las políticas públicas. Aproximaciones al caso español. Revista ex-aequo (28), 103-117. Recuperado de: http://www.scielo.mec.pt/pdf/aeq/n28/n28a09.pdf

Radovic-Markovic, M. (maio, 2013). An aging workforce: employment opportunities and obstacles. Cadmus Journal (1-6), 142-153. Recuperado de: http://cadmusjournal.org/node/312

Saunders, R. (20 de febreiro de 2013). Rotten pensions for women - Impact of an ageing workforce. Recuperado de: http://gender.bitc.org.uk/news-opinion/opinion/rotten-pensions-women-%E2%80%93-impact-ageing-workforce

Stiller Rikleen, L. (10 de marzo de 2016). Older women are being forced out of the workforce. Harvard Business Review. Recuperado de: https://hbr.org/2016/03/older-women-are-being-forced-out-of-the-workforce

Documentos

Xénero e envellecemento no eido laboral. Unha aproximación dende a prevención de riscos laborais.pdf
Género y envejecimiento en el campo laboral. Una aproximación desde la prevención de riesgos laborales.pdf
Confederación Intersindical Galega - Miguel Ferro Caaveiro 10, Santiago de Compostela Versión anterior da páxina Foros Biblioteca RSS