As Notas Técnicas de Prevención do INSST —especialmente as NTP 567, 225, 828, 827, 374 e 375— lembran a necesidade de avaliar a súa orixe, entender os seus mecanismos e aplicar medidas de control que garantan contornas seguras en calquera actividade susceptible de acumulación electrostática.

A NTP 567 sinala que unha descarga electrostática pode provocar ignición cando coincide cunha atmosfera inflamable, mesmo se a enerxía liberada é moi baixa. Este risco multiplícase en industrias químicas, farmacéuticas, de pintado, impresión, almacenamento de líquidos inflamables ou manipulación de graneis pulverulentos.

A electricidade estática non actúa soa: o seu perigo depende da humidade, a condutividade dos materiais, a velocidade de transferencia e a presenza de vapores ou pos combustibles. A NTP 225 insiste en que a prevención debe comezar por identificar os puntos do proceso onde se produce separación de materiais, fricción ou turbulencias capaces de xerar carga.

Ambientes ATEX: cando unha faísca basta para desencadear unha explosión

En zonas con risco de atmosferas explosivas, a electricidade estática adquire un papel especialmente crítico. As NTP 374 e 375 detallan como a acumulación en superficies, recipientes, mangueiras, filtros ou persoas pode actuar como fonte de ignición en presenza de mesturas inflamables.

Esta interacción obriga a coordinar a electricidade estática coa normativa ATEX vixente, asegurando que os equipos, ferramentas e sistemas de traballo minimicen a xeración de carga e dispoñan de medidas correctoras eficaces. A equipotencialidade, a posta a terra e a elección de materiais con características disipativas son recursos esenciais para evitar desencadeamentos explosivos.

Persoas, superficies e procesos: como se acumula a electricidade estática no traballo

As NTP 828 e 827 profundan nun aspecto clave: as persoas tamén poden converterse en reservorios de carga electrostática. O calzado illante, os chans sintéticos ou o simple desprazamento pola zona de traballo poden provocar diferenzas de potencial suficientes para xerar unha descarga.

Ademais, moitos procesos industriais xeran carga sen que sexa perceptible: o baleirado de silos, o bombeo de combustibles, o enchido de depósitos, a manipulación de láminas plásticas ou a limpeza con aire comprimido. Estes escenarios requiren un control detallado baseado na avaliación do risco e na natureza dos materiais implicados.

Control preventivo: como evitar acumulacións electrostáticas perigosas

O control da electricidade estática debe exporse dende a enxeñería do proceso. As NTP analizadas coinciden en que as medidas máis efectivas son as que evitan acumulacións en orixe ou garanten a súa rápida disipación: materiais condutores ou disipativos, conexións equipotenciales, posta a terra, humidificación ambiental controlada e procedementos operativos que minimicen a velocidade e a fricción dos movementos.

A formación do persoal xoga un papel central. Comprender por que unha acción tan simple como verter un líquido demasiado rápido pode xerar unha nube inflamable e unha faísca suficiente para ignicionar é esencial para interiorizar a prevención.

A electricidade estática non é un fenómeno anecdótico nin un detalle técnico menor. É un risco que pode desencadear incendios, explosións e lesións por descarga, especialmente en industrias con materiais inflamables ou susceptibles de acumulación. Avaliar correctamente o proceso, aplicar medidas de enxeñería e formar ao persoal son os piares para garantir unha contorna de traballo segura.

Fonte: OTP

Ligazón á NTP 225. Electricidade estática no trasvase de líquidos inflamables. INSST

Ligazón á NTP  374. Electricidade estática: carga e descarga de camións cisterna (I). INSST

Ligazón á NTP 375. Electricidade estática: carga e descarga de camións cisterna (II). INSST

Ligazón á NTP 567. Protección fronte a cargas electrostáticas. INSST

Ligazón á NTP 827. Electricidade estática en pos combustibles (I): características das descargas electrostáticas. INSST

Ligazón á NTP 828. Electricidade estática en pos combustibles (II): medidas de seguridade. INSST

Ligazón á NTP 887. Calzado e roupa de protección  "antiestáticos". INSST