Financiado por:
/ Portada / IDi

Doenzas que xorden coas novas tecnoloxías

28-08-2012 - SAÚDE

Algunha vez oíron falar da síndrome da pantalla visual, da nomofobia, da hipersensibilidade electromagnética e das e-drugs? Son as doenzas do século XXI, as que naceron na era da informática e dos gadgets. Son as tecnodolencias.

Os avances tecnolóxicos sempre teñen as súas repercusións na humanidade. Non é nada novo. Adoitan aparecer doenzas, máis que enfermidades, e en ocasións foron case cómicas as situacións causadas polos novos costumes e as novas formas de vivir. Foi o caso da tarjetitis na América dos anos 70, definida como unha dor na zona glútea ocasionada pola presión das billeteras cheas de tarxetas de crédito no peto, que daba xusto no músculo piramidal da pelve. E o da alopecia causada supostamente polos auriculares dos walkmanes en 1984 ou a epilepsia fotosensible asociada ás primeiras videoconsolas. Pero as cousas e o mundo seguen evolucionando, así que, chegado o século XXI, xa podemos falar de novas doenzas, ou mellor dito, de novas tecnodolencias pois estamos na era da tecnoloxía.


Segundo o doutor Javier Montero Jiménez, especialista en medicina interna do hospital USP San Camilo de Madrid, agora son poucos os que van escapar "da síndrome do túnel carpiano, da tendinite nos dedos das mans, da síndrome da pantalla visual (non en si pola acción nociva das pantallas, senón polos longos períodos de tempo que permanecemos ante elas sen pestanexar) e da síndrome de hipersensibilidade electromagnética". Tamén serán poucos os que non afronten novas molestias traumatolóxicas. En efecto, os novos costumes poden supoñer a aparición de cadros patolóxicos derivados, xa sexa de movementos repetidos, ou de malas posturas mantidas. E, tal como indica, segundo Ignacio Soler de Oña, "permanecer diante dun teclado de ordenador de forma prolongada cos bonecos en extensión sen apoio destas pode provocar unha sobrecarga dos músculos que estenden o boneco a nivel do cóbado. E en nenos, o abuso das videoconsola pode entrañar a presenza de dores e laxitude a nivel das pequenas articulacións do polgar".

Pero a que se refiren todos estes termos? Que nos está a pasar? Ou que nos pode pasar? Vaiamos por partes. Se comezamos pola vista, os primeiro que nos encontramos son problemas de...


Pestanexo: "Diante da pantalla, o pestanexo é menos frecuente polo alto nivel de concentración". Así, diminúe a frecuencia do pestanexo, o que pode producir sequidade ocular. "Se o ollo humano debe pestanexar entre 16 e 18 veces por minuto, ante unha pantalla o facemos só de 6 a 8 veces", explica Nabil Ragai Kamel, oftalmólogo de USP San Camilo e USP San José de Madrid.


Síndrome da pantalla visual. Á manifestación do estrés ou sobrecarga do sistema visual denomínaselle síndrome da pantalla visual. En palabras do oftalmólogo Nabil Ragai Kamel, "é unha combinación de sequidade pola diminución do pestanexo, o que pode estar asociado con queratite e irritación da superficie ocular. O uso dunha graduación inadecuada ou non usar as lentes correctoras, a pesar de estar indicadas, produce fatiga que tamén aumenta a posibilidade de sufrir blefarite.

A combinación destes factores dá lugar a síntomas de cegamento, cansazo, irritación ocular, malestar das pálpebras, dores de cabeza e baixada do rendemento,". Ante todo iso o doutor Adoitar Tomás, especialista da Teknon, advirte que "en ocasións a vista empeora por factores ambientais, como o aire acondicionado e/ou calefacción ou a altura da pantalla, e noutras por factores persoais, como son o uso de medicamentos, lentes multifocais ou bifocais que limiten a versión intermedia, a maquillaxe, enfermidades reumáticas e/ou hormonais, entre outros condicionantes. "


Nomofobia. Máis alá do impacto visual ou traumatolóxico a que nos somete este mundo tan tecnificado, hai tamén un impacto psicolóxico. E neste sentido, fálase da nomofobia, que non se refire estritamente a unha enfermidade senón que é un termo acuñado no Reino Unido (non mobile phone phobia) "paira definir o medo ou angustia que presentan determinados individuos ao sentirse desprotexidos cando non dispoñen do seu teléfono móbil ou ao prever unha disfunción deste", explica Javier Montero Jiménez. Na súa opinión, "o termo gozou dun éxito apreciable tendo en conta que se creou no 2011 propiciado polas redes sociais e a autorreflexión que todos os usuarios de móbiles nos facemos sobre o grao de dependencia ou adicción ás novas tecnoloxías". Este experto engade que "a orixe do termo hai que buscalo nun ámbito non sanitario; a oficina postal do Reino Unido encargou no 2011 un estudo a un instituto demoscópico que, tras entrevistar máis de 2.000 usuarios de teléfonos móbiles, revelou que máis do 50% destes presenta algún grao de ansiedade ao non se encontrar protexido" polo seu teléfono móbil", "ben por esquecemento deste, falta de batería ou ausencia de cobertura,". Iso si, ao non se tratar dunha enfermidade tampouco existen polo momento criterios diagnósticos nin solucións terapéuticas.


Síndrome de hipersensibilidade electromagnética (EHS) También coñecido como a síndrome do microondas, a síndrome de hipersensibilidade electromagnética (EHS) forma parte dun novo grupo de doenzas que se pon en relación coa susceptibilidade especial dalgúns individuos á exposición a campos electromagnéticos: antenas de telefonía móbil, teléfonos inarámicos, routeres, wifi, etcétera. "Os síntomas, ao tratarse dunha síndrome, son dispersos e non relacionados con ningún órgano concreto: cansazo, dor de cabeza, insomnio, irritabilidade e intensifícanse ao achegarse a calquera dispositivo que emita campos eléctricos, mellorando ao apartarse deles", di Montero Jiménez, que advirte que "a diferenza da fibromialxia e da síndrome de fatiga crónica que se encontran perfectamente tipificados no mundo médico, a síndrome de sensibilidade química múltiple e a síndrome de hipersensibilidade electromagnética teñen serios problemas de credibilidade e os individuos que presuntamente os padecen son como uns cidadáns apátridas que percorren áridos territorios sanitarios, de especialista en especialista, de proba normal en proba normal, ata que nalgún momento se suxire a devandita posibilidade diagnóstica,". Hai que ter en conta que "o EHS non se encontra recoñecido en España como enfermidade e en Europa tan só está aceptado en Suecia, aínda que o ano pasado un tribunal madrileño recoñeceu por vez primeira a unha traballadora o dereito a unha invalidez laboral por EHS. Aínda que tamén é certo que a paciente presentaba tamén fibromialxia e fatiga crónica".


Síndrome do túnel carpiano "O uso de ratos non ergonómicos mantén a musculatura extensora do boneco e dos dedos en tensión constante. Esa tensión pode levar á inflamación da inserción destes músculos no cóbado, a cal se denomina epicondilitis ou, máis popularmente, cóbado de tenista, pois adoitaba aparecer nestes deportistas", detalla Ignacio Soler de Oña, do USP San Camilo. "Consiste na compresión do nervio que leva a sensibilidade a todos os dedos da man salvo o maimiño e a metade do anular, así como a información que nos permite mover o polgar. O devandito nervio, chamado nervio mediano, pasa no boneco por un túnel que esta composto por óso en dous terzos da súa circunferencia e por un ligamento moi potente no restante. Por ese túnel pasan xunto co nervio nove tendóns que nos permiten mover os dedos. Todo aumento do tamaño destes tendóns se acompañará dun aumento da presión no túnel e, polo tanto, no nervio que o atravesa", explica. Adoitar de Oña sinala tamén que "o uso mantido e repetitivo dos dedos, por exemplo á hora de escribir nun ordenador, pode facer que a membrana que recobre os tendóns se faga máis voluminosa e comprima así o nervio, o que dá unha sensación de encortizamento dos dedos".


Mutacións? Ignacio Soler de Oña cre que "as novas tecnoloxías produciron unha adaptación física nos polgares dos menores de 25 anos, facéndoos máis áxiles e con maior musculatura que os dos seus pais. Isto débese ao tecleo continuado en dispositivos móbiles e os mozos comezan a utilizalo en lugar do índice para sinalar ou chamar ao timbre. O prexudicado neste novo estadio evolutivo? O maimiño: un 20% dos humanos xa non poden flexionalo por completo, por nacer cos seus músculos atrofiados. Estas son algunhas das novas patoloxías tecnolóxicas". O traumatólogo madrileño recorda que "unha mutación supón un cambio fortuíto a nivel dos xenes que, por definición, debe poñer a ese individuo en posición de vantaxe no momento da reprodución da especie. Deste modo, a mutación pasará á súa descendencia e será cada vez máis prevalente (o que denominamos evolución). Agora ben, no tempo trascurrido dende a introdución das novas tecnoloxías non deu tempo para que este fenómeno se produza". A pesar de todo, recoñece que "o que si que vemos, non obstante, é unha adaptación, é dicir, un adestramento dalgunhas funcións dende a infancia que nos fan estar máis adaptados ao ámbito. Vemos, por exemplo, como a destreza manual, así como a coordinación óculo-manual melloraron nos nenos que xogan a videoxogos dende a infancia".


As e-drugs ou drogas dixitais sonoras (débense consumir en sesións de 15 a 30 minutos con auriculares e ambiente relaxado) son un fenómeno orixinado en EUA que se expandiu con rapidez grazas aos sectores máis novos e desexosos de novas experiencias das redes sociais. Monteiro Giménez sinala que "as e-drugs pretenden unha experiencia psicosonora propiciada pola escoita mediante auriculares de determinadas pistas sonoras que empregan unha frecuencia distinta en cada oído, o que podería producir no cerebro humano múltiples experiencias sensoriais de diferente índole, non só agradables". Explica que "estas novas drogas sonoras, metade mercadotecnia metade experiencia psicoacústica, buscan a validación científica no feito de que un mesmo son percibido en cada oído cunha diferente frecuencia (sons binaurais) poden inducir a aparición no cerebro humano dun maior número de ondas alfa e beta que se relacionan cos estados mentais de relaxación e aumento da concentración". O único fundamento médico, na súa opinión, "susténtase no feito de que os sons binaurais se pretenderon utilizar con finalidade terapéutica en pacientes diagnosticados de autismo, pero a súa efectividade non está suficientemente contrastada. A mercadotecnia provén de que estas e-drugs se encontran á venda de forma legal en multitude de páxinas web como material de descarga".

O doutor Facund Fora, do centro médico Teknon, tampouco ten moi claro se realmente as e-drugs poden ser xustamente iso, drogas dixitais. "Non" hai "dúbida de que determinadas estimulacións auditivas inducen cambios emocionais. Quen non se extasiou oíndo unha determinada música ou se relaxou con sons da natureza, como o murmurio da auga ou o canto dos paxaros? Sabemos que as marchas militares exaltan o ánimo dos soldados e as marchas fúnebres acompáñannos na dor dunha perda. Tamén é de sobra coñecido, dende hai centos de anos, que os chamáns son capaces de provocar verdadeiras alteracións de consciencia a base de sons rítmicos e repetitivos," explica para xustificar que "non" hai nada novo, polo tanto, no feito de presentar determinados sons como capaces de provocar distintas sensacións anímicas. O que as drogas auditivas ou dixitais nos formulan como novidoso é o uso das distintas frecuencias para cada oído e a pretendida imitación dos efectos causados por diversas substancias psicoactivas (alcohol, cocaína, heroína, LSD, etcétera) ".


Margarida Puig


Fonte: http://www.lavanguardia.com/

Confederación Intersindical Galega - Miguel Ferro Caaveiro 10, Santiago de Compostela Versión anterior da páxina Foros Biblioteca RSS