Portada
Gabinete
Recursos técnicos
Igualdade
Denuncias
Enlaces de Interese
Contacto
30/1/2017
Facebook Twitter Google Plus Menéame del.icio.us Chuza
compartir

Estratexia "Vision Cero"

GABINETE TÉCNICO CONFEDERAL DE SAÚDE LABORAL
Vai escasamente tres anos, un artigo asinado por un relevante grupo transnacional de investigadores en materia de saúde laboral de Holanda, Finlandia, Bélxica, Dinamarca e Francia, chamou poderosamente a atención da comunidade científica sobre a estratexia ZAV “Zero Accident Visión”, xerada a partires do esforzo práctico desenvolvido por diversas empresas de distintos puntos do mundo, empeñadas en promover un enfoque innovador en contraposición á maneira tradicional de como afrontar a saúde e a seguridade laboral.

Sintéticamente poderíamos dicir que o enfoque que alimenta a estratexia ZAV fundaméntase no cuestionamento dos sistemas formais de xestión do risco que responden ao esquema tradicional de: identificación-avaliación-planificación-implementación; propoñendo en contraposición xestionar mellor a saúde e a seguridade a través dun proceso dinámico de actualización e adaptación permanente que implica unha constante revisión das prácticas de seguridade e unha búsqueda continuada das mellores solucións. Unha evolución dende os actuais sistemas de xestión preventiva á implantación dunha cultura organizacional, fundamentada nun compromiso compartido por todos os axentes implicados nun proceso de esforzo colectivo sostido e orientado cara á saúde e a seguridade.

Pouco a pouco a idea da “Visión Cero” foi gañando impulso como unha estratexia de mellora da seguridade e a saúde laboral a escala mundial, pasando xa a día de hoxe a formar parte dos elementos centrais da filosofía preventiva.

No XV Congreso Internacional de Prevención de Riscos Laborais ORP2015 celebrado en Santiago de Chile en Novembro do 2015, Hans-Horst Konkolewsky, Secretario Xeral da AISS (Asociación Internacional da Seguridade Social), pronunciou unha interesante conferencia co título: Reorientación da Prevención cara á Saúde Laboral e “Visión Zero” na que chegou ás seguintes conclusións:

1) A complexidade da prevención é cada vez maior, a medida que a saúde e o benestar no traballo están suxeitos á influencia crecente de factores profesionais e non profesionais.

2) Necesítanse enfoques unificados centrados nas persoas, que complementen as medidas habituais de prevención dos riscos con programas de promoción da saúde e de regreso ao traballo.

3) É necesario examinar as prácticas e as estruturas de prevención de todas as partes involucradas e desenvolver novas competencias e sinerxias dentro e fóra do lugar de traballo, para crear unha cultura de prevención conxunta dende a Visión Cero e unha reorientación cara á saúde e o benestar dos/as traballadores/as.

4) As Directrices da AISS sobre a Prevención e o Centro para a Excelencia reforzan a capacidade de prevención das administracións de seguridade social e promoven un cambio fundamental no seu papel de “pagador” a “actor” neste proceso.

Dende a perspectiva da Visión Cero, a vida e a saúde nunca poden ser intercambiados ou trocados por outro tipo de beneficios dentro da sociedade. A vida e a saúde non teñen un valor monetario nin existen riscos aceptabeis para a saúde. A prevención deixa de ser un obxectivo operativo para se converter nun desafío estratéxico.

A partires desta filosofía considérase que a cultura preventiva pode ser moito máis efectiva que a mera aplicación de procedementos técnicos, e que esta debe sosterse sobre o convencemento e a implicación moito máis que sobre a obrigación. Mais que de previr accidentes, trátase de crear seguridade.

A Visión Cero e logo e ante todo unha filosofía preventiva con importantes implicacións prácticas, na que se prioriza a “integración” preventiva por diante da actividade, ou a movilización e compromiso das persoas por diante dos informes e as actuacións técnicas.

En definitiva, a Visión Cero configúrase non tanto como unha estratexia de xestión e si como un modelo de dinamización do compromiso preventivo de todos os axentes implicados, traballadores/as, empresarios/as, técnicos/as, institucións e sociedade en xeral. Plantexa a necesidade de evolucionar dende os sistemas de xestión tradicionais cara a unha cultura organizacional e de compromiso compartido, como parte fundamental dun proceso de esforzo colectivo sostido a favor da saúde e a seguridade.

Deste xeito trascéndese o enfoque dunha mera estratexia de control dos riscos para constituíres unha auténtica estratexia do compromiso preventivo, baixo a crenza clave que todos os accidentes poden e deben ser previdos co apoio activo e o compromiso de todos os axentes implicados no proceso de traballo. Baixo este paradigma o eixo da xestión preventiva deixa de ser a aplicación dos procedementos para cobrar especial importancia o liderazgo, a comunicación, a cultura e a aprendizaxe no ámbito da prevención.

A estratexia preventiva proposta por Vision Cero, en termos xerais, enfócase en catro ámbitos de acción nas empresas: o lugar de traballo, as persoas, as normas e a tecnoloxía.

AS SETE REGRAS DE OURO DA  Visión Cero

1) Compromiso do liderado, o que implica o rol activo dos xerentes: a seguridade é sempre o primeiro en calquera tipo de actuación; dar exemplo en termos de seguridade e saúde laboral; reaccionar inmediatamente fronte as transgresións e incumprimentos.

2) Identificar os perigos e riscos, a través dun traballo sistemático: avaliación sistemática dos riscos; inclusión de todas as áreas e actividades; avaliar accidentes de traballo, enfermidades e incidentes.

3) Establecer obxectivos para a seguridade, cunha orientación a resultados: definición dos propios obxectivos de seguridade e saúde laboral; avaliación continua dos progresos realizando as adaptacións necesarias; deseño de campañas específicas de prevención.

4) Asegurar un sistema confiable, coa seguridade como factor decisor: dotarse dunha estrutura e unha organización avanzada para a seguridade e a saúde laboral; responsabilizar en materia preventiva a todos os directivos e mandos intermedios; implementar un sistema de xestión da seguridade e a saúde laboral.

5) Usar tecnoloxías seguras e saudables: analizar a seguridade e as medidas preventivas a aplicar ante nova maquinaria ou ferramenta; verificar regularmente a seguridade e as medidas preventivas no uso de maquinaria e ferramenta.

6) Mellorar as competencias, o que ten que ver coa educación e capacitación: definir as competencias requiridas para cada posto de traballo; formación nas competencias específicas relacionadas co posto de traballo; implementación dun plan de formación e cualificación.

7) Apostar por investir nas persoas: involucrar aos colaboradores da empresa; coñecer e usar as ideas dos/as traballadores/as para a seguridade; recoñecer explícitamente os bos desempeños en seguridade e saúde laboral.

A proposta que supón a Visión Cero sitúase dentro do que se deu en chamar a “terceira onda do esforzo preventivo”, como a culminación das dúas etapas anteriores centradas respectivamente na tecnoloxía e na xestión do risco, situando agora ás persoas no eixo central dunha estratexia encamiñada a deseñar e soster traballos con cero danos para a saúde.

Por outra banda como non podía ser doutro xeito, dicir que a estratexia Visión Cero tamén corre o risco de poder ser subertida por aquelas empresas ou entidades que, como sempre, centren a súa actuación e os seus obxectivos, non na imprantación deste sistema e filosofía preventiva na que o camiño, o percorrido e o proceso teñen tanta importancia como o resultado; substituíndo a mesma por unha formal rendición de contas centrada nos resultados e ao marxe do esforzo preventivo real. Manipulación da realidade esta, nun afán de acadar e vender a imaxe non da auténtica Visión Cero, senón do obxectivo “Accidentes Cero” dentro da súa estartexia de marqueting e imaxe pública, que incluso pode chegar á propia ocultación de accidentes para acadar (formalmente) o desexado obxectivo de cero accidentes.

Zwetsloot G, Aaltonen M, Wybo JL, Saari J, Kines P, de Beek RO. The case fo research into the zero accident vision. Safety Science 2013; 58: 42-48.

Zwetsloot G, Kines P, Ruotsala R, Drupsteen L, Bezemer R. Success factors for the implementation of a Zero Accident Vision (ZAV). Report R11506. TNO 2015.

Seminario Técnico sobre as medidas de prevención no lugar de traballo: cara unha cultura da prevención. DAKAR, SENEGAL, 12-13 de abril do 2016.

As sete regras de ouro de Visión Cero, segundo a Asociación Internacional da Seguridade Social (AISS). 2015.

Directrices da AISS (Asociación Internacional da Seguridade Social): Promoción da saúde laboral; o retorno ao traballo e a rehabilitación. 2016.

 

* Este artigo forma parte do sumario do Boletín CIG - Saúde Laboral Nº 23, epígrafe Información. A través da ligazón ao boletín podes ver, descargar ou imprimir o texto. (dispoñible en versión galego e versión castelán).

Con la financiación de/ Co financiamento de:
DI-0015/2009, AD-0002/2011, DI-0001/2011, DI-0001/2012, DI-0001/2013, DI-0001/2014, DI-0001/2015. Os contidos publicados son responsabilidade exclusiva do Gabinete Técnico Confederal de Saúde Laboral da Confederación Intersindical Galega e non reflicte necesariamente a opinión da Fundación para a prevención de riscos laborais